تبلیغات
موسسه نیکوکاری نور آل یاسین لرستان - سخاوت و انفاق از منظر قرآن

موسسه نیکوکاری نور آل یاسین لرستان

به نیکی نخواهید رسید مگر آنکه از آنچه دوست دارید انفاق کنید

سخاوت و انفاق

سخاوت در لغت به معنی جود و بخشش بوده و "سَخی" به معنی بخشنده است؛(1) بنابراین "سخاوت" در مقابل بخل بوده که در اصطلاح دینی به بذل مال به مستحق، بدون درخواست سائل، به میزان شایسته، گفته میشود.‏(2)

انفاق از ریشه "نفق" در لغت به معنی گذشتن، از بین رفتن و تمام شدن یک چیز است؛(3) در اصطلاح قرآنی "انفاق" به معنی بیرون كردن مال از ملک و قرار دادن آن در ملک دیگرى است که از طریق صدقه و بخشش مال‏ خویش در راه جهاد، دین و هر آنچه خدا بدان فرمان داده، انجام میگیرد. (4)

سخاوت و انفاق از منظر قرآن

سخاوت یکی از ملکات نفسانی است(5) که خداوند در انسانها به ودیعه نهاده است؛ لذا به بخششهایی که از عواطف انسانی ناشی شده، اطلاق میگردد؛ البته در قرآن ذکری از مادهی "سخاوت" نیامده؛ اما "انفاق" عنوانی است که خداوند آن را به موازات سخاوت به کار برده و در کاربردهای قرآنی فراوان به کار رفته و سفارش أکید شده است و فقط به بخششهایی اطلاق میگردد که با قصد الهی صورت بپذیرد. قرآن از انفاقهایی که توسط کفار با نیات غیر الهی صورت میگیرد، اینگونه یاد میکند: (6)

(مَثَلُ مایُنْفِقُونَ فی‏ هذِهِ الْحَیاةِ الدُّنْیا كَمَثَلِ ریحٍ فیها صِرٌّ أَصابَتْ حَرْثَ قَوْمٍ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ فَأَهْلَكَتْهُ وَ ما ظَلَمَهُمُ اللَّهُ وَ لكِنْ أَنْفُسَهُمْ یَظْلِمُون‏)(7)

(آنچه آنها در این زندگى پست دنیوى انفاق مى‏كنند، همانند باد سوزانى است كه به زراعت قومى كه بر خود ستم كرده (و در غیر محل و وقت مناسب، كشت نموده‏اند)، بوزد و آن را نابود سازد. خدا به آنها ستم نكرده؛ بلكه آنها خودشان به خویشتن ستم مى‏كنند.)

همچنین تعابیری مانند "جود" و "عطا" نیز بر این دو واژه منطبق است؛ در مقابل این واژگان قرآن از "بخل"(8) و "قتر"(9) سخن به میان آورده و از آنها نهی نموده است؛ با توجه به این موارد به این نکته هدایت میشویم که قرآن نسبت به سخاوت و انفاق نظر مثبت داشته و به آن سفارش نموده و از سویی انفاقگران را مورد تشویق قرار داده است:

(لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّىٰ تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ وَ مَاتُنْفِقُوا مِنْ شَى‏ءٍ فَانَّ اللّهَ بِهِ عَلیم‏)(10)

(هرگز به (حقیقت) نیكوكارى نمى‏رسید، مگر اینكه از آنچه دوست مى‏دارید، (در راه خدا) انفاق كنید و آنچه انفاق مى‏كنید، خداوند از آن آگاه است‏)

خداوند برای تشویق کسانی که در راه خدا سخاوت به خرج داده اند، متذکر شده که مالی را که در عین علاقه به آن، انفاق نمودند، به هدر نرفته و پاداشی بر آن تعیین شده است. (11)

آداب سخاوت و انفاق

قرآن کریم برای هدفمند کردن انفاق و سخاوتمندیهای افراد جامعه و دوری از افراط و تفریط و بهره مندی صحیح از اموال و داراییها، قوانین و آدابی قرار داده که به مهمترین آنها اشاره میشود:

اخلاص

یکی از آدابی که با سیر در آیات قرآن به دست میآید، انفاق مخلصانه جهت کسب رضای الهی است:

(إِنَّما نُطْعِمُكُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ لانُریدُ مِنْكُمْ جَزاءً وَ لاشُكُوراً)(12)

و مى‏گویند: ما شما را بخاطر خدا اطعام مى‏كنیم، و هیچ پاداش و سپاسى از شما نمى‏خواهیم.

خداوند در این آیه اخلاص اهل بیت(ع) را در انفاق، ستایش نموده و میفرماید: آنها طعام مورد نیاز خود را به خاطر حب و رضایت خدا به نیازمندان میبخشند، بدون اینکه از آنها اجر و پاداشی طلب کنند و یا حتی انتظار تشکر داشته باشند. (13)

تقوا

همراهی انفاق با تقوای الهی، از دیگر آداب سخاوت است:

(فَأَمَّا مَنْ أَعْطى‏ وَ اتَّقى‏)(14)

(امّا آن كس كه (در راه خدا) انفاق كند و پرهیزگارى پیش گیرد)

همراه بودن سخاوت با تقوای الهی این است که از بخل در انفاق بپرهیزد و مال را از راه حلال تهیه نماید و در راه صحیح مصرف کند که این امور از مصادیق بارز تقوا در سخاوت است. (15)

تجرّد از منّت

از جمله آداب دیگری که باید در سخاوت و انفاق رعایت شود، اینست که بخششها لطمه ای به آبرو و حیثیت زندگی کسانی که به انسان وابسته اند، وارد نکند و خالی از هر گونه منّت گذاری باشد:

(یَأَیُّهَا الَّذِینَ ءَامَنُواْ لَاتُبْطِلُواْ صَدَقَاتِكُم بِالْمَنّ‏ِ وَ الْأَذَى‏...)(16)

(اى كسانى كه ایمان آورده‏اید! بخششهاى خود را با منت و آزار، باطل نسازید!...)

این آیه دالّ بر اینست كه آزار و منت بعد از انفاق و بذل مال، اجر آن را از بین ‏برده و ضایع میکند؛ لذا سخاوت با منت سازگاری ندارد و اخلاص را از بین میبرد. (17)

اعتدال

رعایت اعتدال در انفاق، یکی دیگر از آداب سخاوتمندی است که قرآن با تعابیر به صورت کنایی از آن سخن گفته است:

(وَ لاتَجْعَلْ یَدَكَ مَغْلُولَةً الَى‏ عُنُقِكَ وَ لاتَبْسُطْها كُلَّ البَسْطِ

فَتَقْعُدَ مَلوُماً مَحْسُوراً)(18)

هرگز دستت را بر گردنت زنجیر مكن، (و ترک انفاق و بخشش منما) و بیش از حدّ (نیز) دست خود را مگشاى تا مورد سرزنش قرار گیرى و از كار فرومانى!)

منظور از "دست به گردن بستن" خسیس بودن و خودداری کردن از بخشش است و در مقابل آن "بسط ید" قرار دارد که کنایه از بذل و بخشش بیش از حد است و این تعبیر رساترین تعبیر در مورد رعایت اعتدال در بخشش است. (19)

بخشش از پاکترین و بهترین قسمت مال

از زیباترین آدابی که برای انفاق و سخاوتمندی در قرآن ذکر شده این است که بخشش افراد باید از بهترین و پاکترین قسمت اموال باشد:

(یاأَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا أَنْفِقُوا مِنْ طَیِّباتِ ما كَسَبْتُمْ وَ مِمَّا أَخْرَجْنا لَكُمْ مِنَ الْأَرْض وَ لاتَیَمَّمُوا الْخَبیثَ مِنْهُ تُنْفِقُونَ وَ لَسْتُمْ بِآخِذیهِ إِلاَّ أَنْتُغْمِضُوا فیهِ...) (20)

اى كسانى كه ایمان آورده‏اید! از قسمتهاى پاكیزه اموالى كه (از طریق تجارت) به دست آورده‏اید، و از آنچه از زمین براى شما خارج ساخته‏ایم (از منابع و معادن و درختان و گیاهان)، انفاق كنید! و براى انفاق، به سراغ قسمتهاى نا پاک نروید؛ درحالى‌ كه خود شما، (به هنگام پذیرش اموال،) حاضر نیستید آنها را بپذیرید، مگر از روى اغماض و كراهت!...)

از آنجا که طرف انفاق سخاوتمندان، خداوند و افراد نیازمند جامعه هستند، لذا انتخاب اموال ناپاک و بی ارزش، علاوه بر اینکه موجب آزرده شدن نیازمندان می گردد، توهین به مقام بلند خداوند عالمیان هم به حساب می آید. (21)

آثار سخاوت و انفاق

اگر سخاوتمندی و انفاق، بر اساس آداب و شرایط اسلامی آن انجام پذیرد دارای آثار مثبت فردی و اجتماعی بسیاری است که به برخی از آثار فردی اشاره میگردد:

1- امنیت در قیامت

قرآن کریم بعد از نقل جریان انفاق خالصانه‌ اهل بیت(ع)، در ارتباط با نیت و هدف آن بزرگواران میفرماید:

(إِنَّا نَخافُ مِنْ رَبِّنا یَوْماً عَبُوساً قَمْطَریراً فَوَقاهُمُ اللَّهُ شَرَّ ذلِكَ الْیَوْمِ وَ لَقَّاهُمْ نَضْرَةً وَ سُرُوراً)(22)

(ما از پروردگارمان خائفیم در آن روزى كه عبوس و سخت است! (بخاطر این عقیده و عمل) خداوند آنان را از شرّ آن روز نگه مى‏ دارد و آنها را مى‏پذیرد، درحالى ‌كه غرق شادى و سرورند!)

"وقایه" به معنی حفظ کردن و جلوگیری کردن از اذیت است به این معنا که خداوند، اهل بیت پیامبر(ص) را به دلیل سخاوت در انفاق و نیتی که داشتند، حفظ فرموده و شرّ آن روز را از آنان منع نموده است. (23)

2- نیل به رحمت الهی

سخاوتمندی و انفاق موجب میشود که انسان، مشمول رحمت بی انتهای خداوند گردد:

(لَنْ تَنَالُوا البِرَّ حَتَّى‏ تُنْفِقُوا مِمّا تُحِبُّونَ وَ مَا تُنْفِقُوا مِنْ شَى‏ءٍ فَانَّ اللّهَ بِهِ عَلیم‏) (24)

(هرگز به (حقیقت) نیكوكارى نمى‏رسید، مگر اینكه از آنچه دوست مى‏دارید، (در راه خدا) انفاق كنید و آنچه انفاق مى‏كنید، خداوند از آن آگاه است.)

مفسرین در معنی "برّ" اختلاف دارند، برخی آن را به بهشت، برخی دیگر به طاعت و تقوی...، که به نظر میرسد تعبیر به "رحمت خداوند" جامع این معانی باشد، چرا که "برّ" کلمه ای است که جامع تمام صفات خیر است. (25)

3- آسانی مشکلات

کسی که سخاوتمندی و انفاق در راه خدا را پیشه خود نماید، خداوند نیز تحمّل مشکلات را بر او آسان میکند:

(فَأَمَّا مَنْ أَعْطى‏... فَسَنُیَسِّرُهُ لِلْیُسْرى وَ أَمَّا مَنْ بَخِلَ وَ اسْتَغْنى‏ فَسَنُیَسِّرُهُ لِلْعُسْرى‏»(26)

(امّا آن كس كه (در راه خدا) انفاق كند... ما او را در مسیر آسانى قرار مى‏دهیم! امّا كسى كه بخل ورزد و (از این راه) بى‏نیازى طلبد... بزودى او را در مسیر دشوارى قرار مى‏دهیم‏)

بر اساس آیه‌ شریفه خداوند سخاوتمندان و انفاقگران را مشمول توفیقات خود گردانیده و پیمودن راه اطاعت و انفاق را بر آنها آسان مى‏سازد، تا اینکه از مشكلات زندگى رهایى می‌یابند؛ اما خدای متعال از بخیلان سلب توفیق کرده و پیمودن راه براى آنها مشكل مى‏شود، لذا در دنیا و آخرت با سختیها مواجه خواهند بود؛ پس انجام اعمال نیک برای افراد سخی، نشاط آور و روح افزا بوده ولی برای افراد بخیل، سخت و رنج آور میگردد. (27)

4- فزونى رزق و روزی

یکی از آثار عجیبی که برای انفاق و سخاوتمندی ذکر شده، فزونی در روزی بر اثر بخشش اموال در راه خداست:

(قُلْ إِنَّ رَبِّی یَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ یَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَ یَقْدِرُ لَهُ وَ ماأَنْفَقْتُمْ مِنْ شَیْ‏ءٍ فَهُوَ یُخْلِفُهُ وَ هُوَ خَیْرُالرَّازِقِینَ)(28)

(بگو: پروردگارم روزى را براى هر كس بخواهد توسعه مى‏دهد و براى هر كس بخواهد تنگ (و محدود) مى‏سازد، و هر چیزى را (در راه او) انفاق كنید، جاى آن را پر مى‏كند و او بهترین روزى دهندگان است.)

به این معنا که خداوند جایگزینی اموال بخشیده شده را در دنیا و در آخرت تضمین نموده است. (29)



[ شنبه 16 آذر 1392 ] [ 11:16 ب.ظ ] [ موسسه نور آل یاسین لرستان ]

[ نظرات() ]


مجله اینترنتی دانستنی ها ، عکس عاشقانه جدید ، اس ام اس های عاشقانه